Búfuglur minkar við 20% nærhendis íslendskum vegum
Ein nýggj kanning hevur víst, at sjálvt lítil ferðsla í láglendinum í Íslandi kann minka munandi um nøgdina av búfugli.
Granskingin, sum varð gjørd í 2018-19 og almannakunngjørd í Journal of Avian Biology, kannaði, hvussu fuglameingið broytist í mun til fjarstøðu frá vegum, har 1.500 akfør koyra um dagin – ferðsla, sum eru flokkað sum ‘low-traffic’ í Íslandi.
Við at brúka 400 m transektir, sum eru settar vinkulrættar á vegakantar á fleiri støðum í Suðuríslandi, greinaði toymið data, sum er savnað saman gjøgnum fleiri áratíggju.
Fleiri búfuglar longri frá vegum
Eitt greitt og samsvarandi mynstur kom fram: fuglatalið vaks støðugt við størri fjarstøðu frá vegnum. Samlaða nøgdin vaks umleið 6% fyri hvørjar 50 m, og toppaði tá komið var longur enn 150-200 m frá vegnum. Innan hetta økið vóru tættleikin áleið 20% lægri enn longri inn í lendinum.
Fýra sløg vístu serliga sterka afturgongd tætt við vegir: Spógvi, lógv, fjallmurra og summartítlingur minkaðu allir nærhendis vegunum.
Fjallmurra er serliga viðkvæmir, har størri afturgongdir vóru skrásettar fram við vegum við lágari ferðslu. Onnur sløg ávirkaðust ójavnt: Reyðspógvi, mýrisnípa og stelkur ávirkaðust ymiskt frá staði til stað, meðan óðinshani við hvørt gjørdist fjølmentari nær vegum.
Koyring minkar um nøgdina av búfugli
Árinini av ferðslu er týðandi. Vegakervið fer nú djúpt inn í íslandska láglendi, og kanningin metir, at 17,4% av hesum landslagi liggur innan fyri 200 m frá einum vegi. Um fuglatættleikin er umleið 20% lægri innan fyri tað økið, kann ferðslan longu hava elvt til umleið 3,5% minking í samlaðu láglendis fuglameinginum — eitt tal, sum væntandi fer at vaksa, so hvørt sum nýggir vegir verða gjørdir.
Høvundarnir lýsa fleiri mekanismur, sum sannlíkt hava við sær afturgongdirnar. Talan er millum annað um øktan samanstoytsvanda, órógv av larmi og menniskjaliga nærveru, broytingar í gróðrinum kring kantar og økt sýni hjá ránsdjórum. Hjá sertillagaðum heiðafuglum sum spógva og lógv kann ein og hvør broyting, sum minkar um sýnið ella broytir búøkjum, vera nóg mikið til at búøkir við vegin óhóskandi.
Við tað at Ísland eigur umleið 1,5 milliónir pør av vaðfugli, flestu í láglendinum, kundi sjálvt minni broytingar fáa stórar avleiðingar.
Kanningin kemur til ta niðurstøðu, at tað at eyðmerkja og verja opin láglendisøki fyri víðari vegagerð – saman við at skilja, hvussu ránsdjór, gróður og órógv samvirka við vegkantin – verður avgerandi fyri at tryggja hetta altjóða týðandi fuglabúøkið.
Kelda: Pálsdóttir, A E, et al. 2025. Effect of low-traffic roads on abundance of ground-nesting birds in sub-Arctic habitats. Journal of Avian Biology. DOI: doi.org/10.1002/jav.03572